Hoffem longyfarch Simon Roberts ar dderbyn y wobr ‘Cyfraniad Eithriadol i Arweinyddiaeth Busnes Ysgol’, yng Nghynhadledd Genedlaethol y Sefydliad Arweinyddiaeth Busnes Ysgol (ISBL) ddiwedd mis Tachwedd.
Yn gynharach eleni, lansiodd Llywodraeth Cymru brosiect peilot cyffrous gyda’r ISBL, wedi’i hwyluso gan Simon Roberts, Cyfarwyddwr Cyllid Busnes yn Ysgol Olchfa yn Abertawe, sydd â 24 mlynedd o brofiad o weithio ym maes addysg, ac 16 mlynedd fel Uwch Arweinydd ac Arweinydd Busnes Ysgol.
Gan weithio gyda charfan o 50 o Weithwyr Proffesiynol Busnes Ysgol (SBPs) ledled Cymru, nod y cynllun peilot yw asesu a chefnogi anghenion datblygu’r proffesiwn, darparu hyfforddiant a mentora ochr yn ochr ag achrediad proffesiynol, a chefnogi’r gwaith o greu Hyrwyddwyr SBP i ddarparu adolygiad gan gymheiriaid ac arweinyddiaeth system.
Dywedodd Bethan Cullen, Dirprwy Brif Swyddog Gweithredol ISBL: “Mae Simon Roberts wedi chwarae rhan ganolog wrth lunio’r rhaglen beilot ar gyfer gweithwyr proffesiynol busnes ysgolion yng Nghymru, menter a fydd yn codi proffil y proffesiwn yng Nghymru yn sylweddol. Mae ei arweinyddiaeth wedi cryfhau dealltwriaeth a chymhwyso metrigau Cynllunio Ariannol Cwricwlwm Integredig (ICFP) ac wedi grymuso arweinwyr ysgol i werthuso a gwneud y mwyaf o’r adnoddau sydd ar gael iddynt yn fwy effeithiol.
Mae ymrwymiad diwyro Simon, trwy ei eiriolaeth dros y proffesiwn a’i gyflwyniad effeithiol o gynnwys y rhaglen, wedi bod yn ganolog i lwyddiant y gwaith hwn. Mae ISBL yn falch o gydnabod cyflawniadau rhagorol Simon a’i ddathlu fel un o’n Cymrodorion”.
Wrth ennill y wobr, dywedodd Simon. “Mae’n anrhydedd a braint go iawn i mi, yn bennaf oherwydd ei fod yn cael ei dyfarnu gan y Sefydliad sy’n cynrychioli fy mhroffesiwn. Ni fyddwn byth wedi ennill y wobr heb y gefnogaeth, yr ymddiriedaeth a’r rhyddid proffesiynol rydw i wedi bod yn ddigon ffodus i’w gael gan yr holl Benaethiaid rydw i wedi gweithio gyda nhw yn fy ngyrfa. Rwyf wedi hyrwyddo rôl Arweinyddiaeth Busnes Ysgol yng Nghymru ers nifer o flynyddoedd ac roeddwn yn falch iawn o gael y cyfle i weithio gyda Llywodraeth Cymru yn ddiweddar ar brosiect i ymhelaethu ar rôl Arweinwyr Busnes Ysgol yng Nghymru a chynhyrchu’r gydnabyddiaeth y mae’r rôl yn ei haeddu, sydd, heb os, yn ffactor sylweddol a gyfrannodd i mi gael y wobr hon, ac rwy’n gwerthfawrogi’n fawr cael y cyfle i wneud hynny.”
“Mae’r prosiect hwn yn parhau, ond mae’n cael tracsiwn cyflym a phryniant gan randdeiliaid ar draws y sector addysg, sy’n wych, ond mae’n rhaid iddo barhau os yw ysgolion yng Nghymru am ddod yn gynaliadwy yn ariannol yn y dyfodol – mae’n arwydd gwirioneddol o gynnydd i rôl Arweinwyr Busnes Ysgol yng Nghymru ac yn arwydd sylweddol o fwriad gan Lywodraeth Cymru eu bod yn ei gefnogi yn y ffordd y maent.”
Dechreuodd y cynllun Bwyd a Hwyl fel peilot gan Gyngor Caerdydd i helpu plant yn ystod gwyliau’r ysgol. Mae’r rhaglen, a ddarperir gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, bellach yn rhedeg mewn ysgolion ledled y wlad.
Enillwyr y gwobrau oedd:
Cydlynydd y Cyngor – Paul Williams, Gwasanaeth Ieuenctid Castell-nedd Port Talbot
Cynllun gwobrwyo cydlynydd – Sabrina Amor, Ysgol Gynradd Herbertt Thompson
Gwobr Staff y Cynllun – Luke Cross Ysgol Cwm Brombil
Gwobr Arlwyo – Sarah Lever a Caroline Clatworthy, Arlwyo Pen-y-bont ar Ogwr
Gwobr Gwirfoddolwr – Harri a Sion Colthard, Ysgol Calon y Cymoedd
Gwobr y Bwrdd Iechyd – Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro
Gwobrau Hyfforddwr Chwaraeon – MonLife
Gwobr Gweithio Gyda’n Gilydd – Ysgol Gynradd Gymunedol Neyland
Gwobr Effaith Ysgol – Gemma Ness Ysgol Awel Y Môr
Gwobr Cyfraniad Rhagorol – Angharad Williams Ysgol y Gogarth, Ysgol Gynradd Chantelle Matthias Howardian
Gwobr Dewis y Plant – Justin Johnson Chwarae Torfaen
Gofynnon ni i Gemma Ness, Ysgol Awel y Môr, enillydd y Wobr Effaith Ysgol, ddweud wrthym am ei thaith.
“Dechreuodd y cynnwrf ymhell cyn y digwyddiad, dechreuodd gydag e-bost annisgwyl. Dechreuodd y cyffro, ac ychydig o nerfusrwydd ddatblygu.
Roedd y dyddiau’n arwain at y digwyddiad yn llawn chwerthin a herian am y posibilrwydd o roi araith. Er fy mod i wedi’n enwebu’n bersonol, roedd y wobr ar ein cyfer ni. There’s no I in team.
Roedd bore’r digwyddiad yn un cyson. Roedd y daith ei hun yn gymysgedd o fyfyrio a chyffro. Pan gyrhaeddais, roedd yr awyrgylch yn ddigyffro. Roedd yr ystafell wedi’i osod yn wych! Roedd hyn yn teimlo’n swyddogol ac yn arbennig.
Yna cafodd fy enw ei alw fel enillydd gwobr Effaith Ysgol yng Nghymru. Roeddwn i wir mewn sioc. Wrth i mi fynd ymlaen i gasglu’r wobr, roeddwn i’n gallu clywed y sŵn o’r gynulleidfa’n ffrwydro.
Pan ddychwelais adref, nes i rannu’r newyddion gyda fy nheulu, rhoddodd fy mhlentyn hynaf pawen lawen i mi. Doeddwn i ddim yn disgwyl gweld sylwadau mor hyfryd i gyd yn adleisio’r un “You deserve it”.
Roedd rhannu’r cyflawniad gyda phawb yn Ysgol Gynradd Awel y Môr yn foment falch fythgofiadwy i mi. Nid fy nghyflawniad i yn unig oedd hwn – roedd yn gyflawniad ni.”
Mae data’n offeryn pwerus ar gyfer llywio addysg. Yng Nghymru, rydym wedi ymrwymo i ddefnyddio data a gwybodaeth i gefnogi gwaith gwerthuso, gwella ac atebolrwydd mewn ffyrdd sydd o fudd gwirioneddol i ddysgwyr.
Rydym yn ail-lunio’r ffordd rydyn ni’n cyfathrebu am yr hyn sy’n digwydd mewn ysgolion. Mae addysg yn gymhleth a dylai ein dealltwriaeth adlewyrchu’r darlun ehangach hwn ac ymestyn ymhellach na llond llaw o sgoriau cyrhaeddiad. Rydym wedi symud i ffwrdd o’r hen ddull “risg uchel”, lle’r oedd nifer fach o ganlyniadau’n diffinio perfformiad ysgol. Ein ffocws yw cefnogi dysgwyr unigol a helpu ysgolion i wella mewn ffyrdd ystyrlon.
Dylai’r defnydd o ddata fod yn gymesur, yn gytbwys ac yn effeithiol, yn cadw pob dysgwr yng nghanol y broses werthuso a gwella, heb greu beichiau ychwanegol i athrawon. Gan ddefnyddio mewnwelediad ansoddol a meintiol gallwn helpu pob dysgwr i gyrraedd eu potensial mwyaf, gan gynnal darlun cenedlaethol clir ar yr un pryd o sut mae ein system addysg yn perfformio.
Ymgynghoriad: Llywio dyfodol defnyddio data a deall dysgu 14 i 16 oed
Yn gynharach eleni, fe wnaethom lansio ymgynghoriad cyhoeddus ar sut y dylid defnyddio data a gwybodaeth i gefnogi dysgu a gwella. Fe wnaethom hefyd gynnig Fframwaith Dangosyddion ar gyfer yr Hawl i Ddysgu 14 i 16 a fydd yn disodli dangosyddion presennol Cyfnod Allweddol 4.
Mae’r ymatebion yn cadarnhau cefnogaeth eang:
Egwyddorion Ecosystem Wybodaeth – yn arwain sut y dylid defnyddio data yn gyfrifol ar draws pob lefel o’r system
Fframwaith Dangosyddion yr Hawl i Ddysgu 14 i 16 – ffordd newydd o adrodd ar brofiadau a chanlyniadau dysgwyr o dan Cwricwlwm i Gymru.
Cadarnhaodd ein Hadroddiad ar benderfyniadau y bydd y ddau yn cael eu gweithredu—gan fireinio yma ac acw i’w gwneud yn gryfach byth.
Mae’r fframwaith hwn yn cefnogi cyfathrebu cyhoeddus ystyrlon a hygyrch ynghylch dysgu 14 i 16 mewn ysgolion, gan roi golwg gytbwys a chyfannol tu hwnt i ganlyniadau arholiadau yn unig – gan gynnwys lles, effeithiolrwydd dysgwr, a pharatoi ar gyfer llwybrau ôl-16.
Mae’n cynnwys:
Dangosyddion sy’n seiliedig ar gymwysterau ar lefel cymwysterau unigol – dim mesurau cymhleth, cyfansawdd.
Data cyd-destunol yn nodi pob elfen yn glir lle bynnag y bo modd, fel bod y canlyniadau’n ystyrlon ac yn gynhwysol.
Ochr yn ochr â’r data y bydd Llywodraeth Cymru yn ei gyhoeddi
Beth nesaf?
Rydym wedi bod yn gweithio dros dymor yr hydref gyda grŵp o arweinwyr ac ymarferwyr ysgolion sy’n cynrychioli ystod eang o nodweddion ysgolion. Gyda nhw, rydym yn mireinio’r dangosyddion hyn trwy gyfres o weithdai lle rydym yn archwilio’r gwahanol opsiynau ac rydym yn casglu mewnwelediad ar sut y byddai’r rhain yn cyd-fynd â nodau gwella a’r effaith debygol. Byddwn hefyd yn edrych ar ddarparu eglurder ac arweiniad ynghylch y meysydd lle mae disgwyl i ysgolion rannu gwybodaeth.
Rydym hefyd yn archwilio opsiynau ar gyfer offer digidol a all gefnogi’r gwaith yma, gan gynnwys disodli neu yn adeiladu ar lwyfannau presennol fel Fy Ysgol Leol a Setiau Data Craidd Cymru Gyfan (AWCDS), gan gynnig ffyrdd clyfrach a mwy deinamig o gael mynediad at ddata a’i ddehongli. Rhan allweddol o’r gwaith darganfod yma bydd siarad â defnyddwyr y Setiau Data Craidd a Fy Ysgol Leol.
Pryd fydd hyn yn digwydd?
Gwanwyn 2026: manylion terfynol y dangosyddion 14 i 16.
Haf 2027:trefniadau adrodd newydd yn mynd yn fyw gyda, pan fydd y garfan gyntaf o ddysgwyr yn cwblhau Blwyddyn 11 o dan y Cwricwlwm i Gymru.
Penodi cyflenwr ar gyfer y broses ddarganfod ym mis Ionawr 2026 i lywio’r systemau digidol a fydd yn cefnogi’r gwaith hwn. Bydd y gwaith ymgysylltu (ysgolion, lleoliadau amgen, awdurdodau lleol ac aelodau o’r cyhoedd) yn debygol o ddigwydd rhwng Ionawr a Mawrth 2026. Gallwch anfon e-bost at ims@llyw.cymru i gofrestru eich diddordeb mewn cymryd rhan.
Byddwn yn diweddaru ein tudalennau Hwb wrth i’r gwaith fynd rhagddo ac wrth i’r manylion gael eu cwblhau.
Mae Mentora ITM yn brosiect a ariennir gan Lywodraeth Cymru sydd wedi bod yn hyrwyddo amlieithrwydd mewn ysgolion uwchradd ers 2015. Mae’r prosiect yn cysylltu myfyrwyr prifysgol o’r naw prifysgol yng Nghymru ag ysgolion uwchradd ledled Cymru, gan greu perthnasoedd mentora ystyrlon sy’n ysbrydoli pobl ifanc i ymgysylltu ag ieithoedd a diwylliannau.
Archwilio ieithoedd gyda’n gilydd
Mae dysgu iaith yn agor drysau i ddiwylliannau, safbwyntiau a chyfleoedd newydd. Ond mae llai na 12% o ddysgwyr yng Nghymru yn dewis astudio Iaith Ryngwladol ar lefel TGAU. Dyna lle mae Mentora ITM yn dod i mewn.
Ymagwedd wahanol at ieithoedd
Nid yw hyn yn ymwneud â chofio rheolau gramadeg neu restrau geirfa. Yn hytrach, mae mentoriaid myfyrwyr yn gweithio gyda dysgwyr ym Mlynyddoedd 7 i 9 sy’n ansicr ynghylch astudio Ieithoedd Rhyngwladol (Ffrangeg, Sbaeneg neu Almaeneg) ar gyfer TGAU. Gyda’i gilydd, maent yn archwilio ieithoedd a diwylliannau mewn ffordd gafaelgar, berthnasol sy’n ymestyn ymhell y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth.
Mae’r sesiynau mentora yn helpu dysgwyr i ailystyried eu hagweddau tuag at Ieithoedd Rhyngwladol a darganfod sut mae’r sgiliau hyn yn cysylltu â’u bywydau, eu gyrfaoedd a’u lles yn y dyfodol.
Ein cenhadaeth
Mae’r prosiect yn bodoli i:
annog dysgwyr i fod yn chwilfrydig am bob iaith a diwylliant
herio safbwyntiau a rhagdybiaethau am eraill
hyrwyddo ymdeimlad o gymuned fyd-eang
dathlu amrywiaeth ddiwylliannol ac ieithyddol
tynnu sylw at sut mae ieithoedd yn cefnogi gyrfaoedd a lles
Pam? Fel bod gan ein cenedlaethau’r dyfodol y sgiliau sydd eu hangen arnynt i ffynnu mewn byd fyd-eang.
Cefnogi Cwricwlwm i Gymru
Mae gwaith Mentora ITM hefyd yn cefnogi dysgwyr i symud ymlaen tuag at bedwar diben Cwricwlwm i Gymru, gan annog cysylltiadau trawsgwricwlaidd a grymuso dysgwyr i werthfawrogi persbectif byd-eang ehangach.
Cysylltwch
Oes gennych chi ddiddordeb mewn dod â Mentora ITM i’ch ysgol? Mynegwch eich diddordeb trwy lenwi ein harolwg a bydd aelod o’r tîm yn cysylltu â chi i roi gwybod i chi pan fydd ceisiadau’n agor, neu awgrymu ffyrdd eraill y gallwch ymgysylltu â’r prosiect.
Mwy o wybodaeth
Ewch i’n gwefan i ddysgu mwy a thanysgrifiwch i’n cylchlythyr. Gallwch hefyd ein dilyn ar Instagram, X a LinkedIn i gael y wybodaeth ddiweddaraf am y prosiect.
Am unrhyw gwestiynau neu ymholiadau, mae croeso i chi gysylltu â mi, Miss Glesni Owen, Rheolwr Gweithrediadau ar owengh@cardiff.ac.uk
Mae cyhoeddi crynodeb cwricwlwm yn fwy na chydymffurfio â deddfwriaeth. Wedi’u gwneud yn dda, gallai fod yn offeryn pwerus ar gyfer cyfathrebu i gynulleidfa eang ethos eich ysgol neu leoliad, y syniadau y tu ôl i’ch cwricwlwm, a phrofiad eich dysgwyr – cynulleidfa sy’n cynnwys rhieni a gofalwyr yn ogystal â llywodraethwyr a phartneriaid cymunedol eraill.
Felly, beth sy’n gwneud crynodeb cwricwlwm da? A beth ddylen ni osgoi?
Nodweddion crynodeb cwricwlwm effeithiol
1. Clir, hygyrch a chanolbwyntio ar y gynulleidfa
Mae crynodeb da yn cyfathrebu gweledigaeth i’r gynulleidfa. Mae hynny’n golygu:
Defnyddio iaith glir, heb jargon.
Teilwra’r iaith i weddu i rieni, gofalwyr, a phobl nad ydynt yn arbenigwyr addysg.
Bod yn gryno – crëwch grynodeb yn hytrach na dogfen bolisi.
2. Apelgar a wedi’i gyflwyno’n dda
Mae diwyg yn bwysig. Mae crynodeb wedi’i gynllunio’n dda yn:
defnyddio cynllun a brandio sy’n adlewyrchu hunaniaeth yr ysgol neu leoliad.
cynnwys lluniau, lliwiau, a hyd yn oed fideo i ddod â’r cwricwlwm yn fyw.
hawdd i’w lywio, gyda phenawdau a strwythur clir.
3. Pwrpasol ac yn adlewyrchu’r ysgol neu leoliad
Dylid osgoi cynnwys generig. Yn lle hynny:
dangoswch ethos, gweledigaeth a gwerthoedd unigryw eich ysgol neu leoliad.
defnyddiwch enghreifftiau o ddysgu dilys a phrofiadau disgyblion go iawn.
dangoswch y meddwl sydd y tu ôl i’ch penderfyniadau cwricwlwm.
4. Defnyddiol a chysylltiedig â gwybodaeth allweddol
Gwnewch hi’n ymarferol:
Gan gynnwys dolenni i fframweithiau statudol a chanllawiau’r cwricwlwm lle bo hynny’n briodol.
Trwy gynnig cyfle i ddarllenwyr sydd eisiau ymchwilio’n ddyfnach i agweddau sydd o ddiddordeb iddynt.
A thynnu sylw at gysylltiadau â lles, gofal bugeiliol, a chyfranogiad cymunedol.
5. Cyfredol a thryloyw
Mae ymddiriedaeth yn cael ei meithrin trwy dryloywder:
Nodwch yn glir pryd y cyhoeddwyd y crynodeb gyntaf a phryd y diweddarwyd ddiwethaf.
Gwnewch yn siŵr bod dolenni a chyfeiriadau yn gyfredol.
Dangoswch sut mae staff a rhanddeiliaid wedi cyfrannu at ei ddatblygiad.
Beth i’w osgoi
Er gwaethaf ein hymdrechion, dydy crynodebau cwricwlwm ddim bob amser yn taro deuddeg. Dyma beth i ofalu amdano:
1. Gormod o jargon
Osgoi acronymau anesboniadwy ac iaith dechnegol.
Peidiwch â chymryd yn ganiataol bod gan eich cynulleidfa gefndir mewn addysg.
2. Cynnwys wedi’i gopïo o rywle arall
Osgoi’r temtasiwn i ddefnyddio testun sydd wedi’i godi’n uniongyrchol o ganllawiau fframwaith y Cwricwlwm i Gymru.
Dydy crynodeb generig a allai fod yn perthyn i unrhyw ysgol neu leoliad ddim yn ateb y gofyn.
3. Gormod o fanylion
Ffocws – nid dyma’r lle i gynnwys eich holl gynlluniau gwaith.
Gall dogfennau rhy hir llethu a cholli eich darllenwyr.
4. Gwybodaeth sydd wedi’i dyddio neu sy’n amwys
Gwnewch yn siŵr bod eich crynodeb yn cael ei adolygu a’i ddiweddaru’n rheolaidd.
Ceisiwch osgoi cyfeiriadau at hen ddogfennau neu adnoddau nad ydynt yn adlewyrchu’r arfer cyfredol.
5. Cynnwys sydd ddim yn gysylltiedig
Gwnewch yn siŵr bod y crynodeb yn adlewyrchu’r ysgol neu leoliad i gyd, yn hytrach na dosbarth unigol neu ychydig o bynciau.
Ceisiwch osgoi cynnwys hyrwyddo os nad yw’n esbonio cynnydd neu fwriad y cwricwlwm.
Enghreifftiau
Diolch i’r ysgolion, unedau cyfeirio disgyblion a lleoliadau meithrin isod am ganiatáu i ni rannu eu crynodebau cwricwlwm cyhoeddedig:
Dylai crynodeb cwricwlwm fod yn ffenestr i’ch daith ddysgu – wedi ei ysgrifennu mewn ffordd glir, sy’n ymgysylltu’r darllenydd, ac sydd wedi’i wreiddio yn eich gwerthoedd. Trwy ganolbwyntio ar eglurder, dilysrwydd, ac hygyrchedd, gallwch greu crynodeb sydd nid yn unig yn hysbysu ond hefyd yn ysbrydoli.
Nid oes gofyniad i leoliadau meithrin nas cynhelir gynllunio cwricwlwm; mae’n rhaid i Weinidogion Cymru ddarparu hyn ar eu cyfer. Dyma’r trefniadau cwricwlwm ac asesu ar gyfer y lleoliadau hynny. Fel ysgolion ac unedau cyfeirio disgyblion, mae’n rhaid i leoliadau meithrin nas cynhelir gyhoeddi crynodeb o’u cwricwlwm. Mae canllawiau i leoliadau ar gyhoeddi crynodeb yn y pecyn cymorth ymgysylltu.
Cyhoeddodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, fel rhan o’i datganiad llafar ar y cynnydd a wnaed i ddiwygio’r system anghenion dysgu ychwanegol (ADY) yng Nghymru, gyfres o gamau gweithredu i gefnogi’r diwygiadau. Mae hyn yn dilyn adolygiad cynhwysfawr o fframwaith deddfwriaethol ADY, ac mae’n cynnwys buddsoddiad sylweddol o £8.2 miliwn, wedi’i ddyrannu’n uniongyrchol i awdurdodau lleol, lleoliadau addysg a cholegau i sicrhau bod y diwygiadau’n cael eu cyflawni.
Dros bedair blynedd, mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi dros £150 miliwn o refeniw a £170 miliwn o gyllid cyfalaf i gefnogi’r gwaith o gyflawni’r system ADY
O fis Medi 2025 ymlaen, mae Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018, ynghyd â’r Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol ar gyfer Cymru a’r rheoliadau cysylltiedig, yn creu’r system statudol ar gyfer cefnogi dysgwyr sydd ag ADY yng Nghymru.
Adeiladu ar gyflawniadau buddsoddi
Mae’r cyhoeddiad diweddaraf hwn yn cynrychioli ymrwymiad parhaus i wella’r ddarpariaeth ADY. Dros y pedair blynedd diwethaf, mae mwy na £80 miliwn o gyllid cyfalaf eisoes wedi sicrhau gwelliannau mewn 249 o ysgolion ledled Cymru sy’n cyfrannu at drawsnewid mannau dysgu. Mae hyn yn ychwanegol at y Rhaglen Cymunedau Dysgu Cynaliadwy sydd gwerth £750 miliwn dros naw mlynedd sy’n creu darpariaeth arbenigol newydd.
Dathlu cyflawniadau
Trwy ymroddiad ymarferwyr addysg, awdurdodau lleol, partneriaid iechyd a gofal cymdeithasol, dysgwyr a theuluoedd, mae mwy na 32,000 o gynlluniau datblygu unigol statudol. Mae’r cynlluniau hyn wedi’u datblygu trwy brosesau sy’n canolbwyntio ar anghenion a llais y dysgwr, gan wella mynediad at adnoddau arbenigol ac adeiladu ar bartneriaethau cydweithredol.
Mae’r gwerthusiad cynhwysfawr yn dangos cynnydd cadarnhaol, mae’r ysgolion yn creu amgylcheddau dysgu trawsnewidiol lle mae plant yn ffynnu. Mae plant yn adrodd bod ganddynt fynediad at dechnoleg gynorthwyol a mannau tawel sy’n lleihau’r rhwystrau ac yn gwella eu cyfleoedd i ddysgu.Mae rhieni yn adrodd am brofiadau cadarnhaol proses y cynlluniau datblygu unigol, gan werthfawrogi amserlenni a chyfleoedd clir i drafod anghenion eu plentyn.
Cymorth i ymarferwyr
Mae rhieni’n canmol y Cydlynwyr Anghenion Dysgu Ychwanegol a staff yr ysgol am eu gwaith eithriadol wrth gydnabod anghenion plant a darparu’r lefel gywir o gymorth. Mae ysgolion yn llwyddo i ddarparu grwpiau llai, grwpiau anogaeth, a chyfleusterau addysgu arbenigol. Mae plant yn elwa ar amserlenni hyblyg, maint dosbarthiadau llai, a chymorth i gefnogi lles emosiynol trwy gael Cynorthwyydd Cymorth Llythrennedd Emosiynol.
Mae rhieni yn adrodd am welliannau mewn prosesau adnabod cynnar yn enwedig ar gyfer plant cyn-ysgol, ac yn nodi mai cryfder y system yw nad oes angen diagnosis meddygol cyn rhoi cymorth, ac felly mae plant yn cael y cymorth sydd ei angen arnynt yn gynt.
Edrych tua’r dyfodol
Bydd gwell cymorth cenedlaethol i ysgolion, colegau ac awdurdodau lleol yn helpu i wella cysondeb y ddarpariaeth, gan sicrhau cymorth teg waeth ble mae’r lleoliad.
Gan weithio gyda’r sector, mae Llywodraeth Cymru yn cymryd camau i leihau amseroedd aros ar gyfer asesiadau niwrowahaniaeth plant a chryfhau’r cydweithio rhwng gwasanaethau addysg, iechyd a gofal cymdeithasol fel bod teuluoedd yn cael y cymorth sydd ei angen arnynt.
Gan gydnabod yr angen am well gwybodaeth, bydd rhieni a gofalwyr yn gallu cael mynediad at yr wybodaeth ddiweddaraf cyn bo hir trwy becyn cymorth i rieni a gofalwyr a ddatblygwyd ar y cyd â theuluoedd sy’n cael ei lansio ym mis Tachwedd – a fydd yn cynnig gwybodaeth glir a hygyrch i lywio’r system ADY.
‘Mae cymryd rhan yn y Prosiect ‘Lessons from Auschwitz’ wedi bod yn brofiad trawsnewidiol iawn i mi. Mae wedi newid y ffordd rwy’n gweld hanes, dynoliaeth, a’r ffordd rydyn ni’n ymwneud â’n gilydd heddiw.’ – myfyriwr o Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr, Caerdydd.
Mae’r dyfyniad hwn yn cyfleu effaith y Prosiect ‘Lessons from Auschwitz’, a gyflwynwyd gan Ymddiriedolaeth Addysgol yr Holocost. Mae’r prosiect wedi’i gynllunio i helpu pobl ifanc i feithrin dealltwriaeth ddofn o’r Holocost a’i berthnasedd parhaus heddiw.
Ym mis Chwefror 2025, bu mwy na 150 o bobl ifanc o bob cwr o Gymru yn rhan o’r rhaglen drawsnewidiol hon trwy ymweld â Chofeb ac Amgueddfa Auschwitz-Birkenau yng Ngwlad Pwyl. Mae’r prosiect bellach ar agor ar gyfer ceisiadau ar gyfer blwyddyn academaidd 2025–26 ac mae’n croesawu’r holl ysgolion a gynhelir sydd â darpariaeth ôl-16 a cholegau addysg bellach yng Nghymru. Gall y myfyrwyr fod yn astudio unrhyw bwnc.
Mae’r rhaglen yn cynnwys pedair elfen allweddol:
Seminar ymgyfarwyddo sy’n cael ei gynnal yng Nghaerdydd lle mae myfyrwyr yn dysgu am yr Holocost a bywyd Iddewig yn Ewrop cyn y rhyfel, yn cwrdd â goroeswr yr Holocost a chlywed am ei brofiadau, ac yn paratoi ar gyfer yr ymweliad â Gwlad Pwyl.
Ymweliad undydd ag Auschwitz-Birkenau yng Ngwlad Pwyl, gan gynnwys teithiau tywys o Auschwitz I ac Auschwitz II (Birkenau). Ar yr ymweliad, bydd myfyrwyr yn ystyried ac yn myfyrio ar yr effaith barhaol a gafodd yr Holocost ar fywydau unigolion a chymunedau Iddewig ledled Ewrop.
Seminar dilynol a gynhelir ar-lein lle mae myfyrwyr yn trafod eu myfyrdodau o’r ymweliad â Gwlad Pwyl ac yn ystyried perthnasedd parhaus yr Holocost yng nghyd-destun gwrthsemitiaeth a hiliaeth heddiw. Mae myfyrwyr hefyd yn dechrau cynllunio ar gyfer cam olaf y rhaglen, eu ‘Camau Nesaf’.
Y cam olaf lle mae myfyrwyr, fel rhan o’u ‘Camau Nesaf’, yn rhannu’r hyn maent wedi’i ddysgu gydag eraill yn eu hysgol, coleg neu gymuned. Y myfyrwyr sy’n dewis sut y maent yn dymuno gwneud hyn. Er enghraifft, gallent arwain cynulliadau/gwasanaethau ysgol, trefnu arddangosfeydd neu ysgrifennu blogiau neu erthyglau i roi ychydig enghreifftiau.
Mae’r prosiect yn annog myfyrwyr i fyfyrio ar y gorffennol a meddwl yn feirniadol am sut y gallant gyfrannu at gymdeithas fwy cynhwysol a pharchus, gan greu newid parhaol sy’n ymestyn ymhell y tu hwnt i’w profiad addysgol.
Mae’r Prosiect ‘Lessons from Auschwitz’ yn cael ei gefnogi gan Lywodraeth Cymru, sy’n golygu mai dim ond £59 y myfyriwr yw’r gost. Gall ysgolion a cholegau wneud cais am le i ddau fyfyriwr, a rhoddir blaenoriaeth i sefydliadau nad ydynt wedi cymryd rhan o’r blaen. Mae cymorthdaliadau teithio hefyd ar gael i sicrhau bod y prosiect yn hygyrch.
Rydym ni’n datblygu Cynllun Strategol ar gyfer y Gweithlu Addysg Strategol a fydd yn nodi sut y byddwn yn cefnogi athrawon, arweinwyr, cynorthwywyr addysgu a gweithwyr proffesiynol sy’n cefnogi dysgwyr yn ein hysgolion yn y blynyddoedd i ddod. Mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wedi nodi y bydd y cynllun yn canolbwyntio ar bedwar maes allweddol:
Cefnogi ein gweithlu i sicrhau addysgu a dysgu o safon i wella deilliannau i ddysgwyr
Mynd i’r afael â materion llwyth gwaith
Ymateb i heriau newydd i weithlu’r ysgol a sicrhau mynediad at gymorth drwy weithlu arbenigol
Sicrhau bod addysgu, arweinyddiaeth a swyddi staff cymorth yn parhau i fod yn llwybrau gyrfa deniadol
Bydd llesiant staff yn ystyriaeth allweddol ym mhob un o’r pedwar maes.
Dyma eich cyfle i drafod eich blaenoriaethau a’r heriau rydych chi’n eu hwynebu yn eich gwaith o ddydd i ddydd fel ymarferwyr i’n helpu i lunio’r camau y byddwn yn eu cymryd gyda’n partneriaid allweddol.
Os na allwch fynychu sesiwn ar-lein, rydym yn dal i fod eisiau clywed gennych.
Byddwn yn rhannu arolwg byr ar ôl hanner tymor bydd yn gofyn am eich barn ar eich lles, eich llwyth gwaith, y gefnogaeth sydd ar gael i chi a’ch meddyliau am yr hyn a allai newid. Dewch yn ôl i’r dudalen hon, tanysgrifiwch i Dysg neu dilynwch ein sianeli cyfryngau cymdeithasol.
Fel un o’r egwyddorion cynnydd gorfodol, mae cynyddu dysgu effeithiol yn hanfodol i ddatgloi potensial Cwricwlwm Cymru; mae’n rhan ganolog o’r canllawiau dysgu 14 i 16. Pan fyddwn yn addysgu pobl ifanc i ddysgu’n fwy effeithiol, gallwn ryddhau eu gallu i ddysgu, gwneud cynnydd a chyflawni eu potensial.
Diolch i staff Ysgol Dyffryn Conwy, Ysgol Caer Elen ac Ysgol Gyfun Gymraeg Llangynwyd a roddodd eu hamser a’u hymrwymiad i ganiatáu i ni ddatblygu’r astudiaethau achos hyn a rhannu eu profiad gwerthfawr nhw o ran ymgorffori dysgu effeithiol.
eu gweledigaeth, pam y gwnaethant ddewis y dull dysgu effeithiol, a pham ei fod yn flaenoriaeth iddyn nhw.
eu ffocws ar gyfleoedd dysgu proffesiynol i’r rhai sy’n ymwneud â gweithredu hyn. Roedd yn help o ran deall eu taith, unrhyw heriau a wynebwyd, a’r manteision yn y pen draw.
sut maen nhw wedi mynd i’r afael ag amserlenni i ddarparu ar gyfer y sesiynau hyn.
sut maen nhw’n trafod dysgu effeithiolrwydd gyda rhieni a gofalwyr a sut mae’n rhan werthfawr o’r hyn sy’n cael ei addysgu.
Os ydych yn cael eich ysbrydoli gan yr enghreifftiau hyn, rydym wedi rhannu set o ddeunyddiau i’w treialu yn ddiweddar i ymgorffori dysgu effeithiol mewn ysgolion ledled Cymru a rhoi hyfforddiant arno.
Wedi’u creu gan Dr James Mannion, mae’r deunyddiau hyn yn rhad ac am ddim i’w defnyddio a’u profi mewn ysgolion fel y dymunwch. Gallwn ailanfon y ddolen i’r deunyddiau hyn os cysylltwch â dysgu.14-16.learning@llyw.cymru.
Byddwn yn cysylltu ag ysgolion sy’n cymryd rhan yn y prosiect hwn yn yr Hydref i glywed eu barn am y deunyddiau, er mwyn helpu i lywio’r gwaith o gynllunio a chyhoeddi’r fersiynau terfynol.
Mae’n bleser gennym gyhoeddi prosiect ymchwil newydd pwysig sy’n gwerthuso’r polisïau sy’n cefnogi Addysg Gychwynnol Athrawon yng Nghymru. Bydd y gwerthusiad hwn yn archwilio pa mor effeithiol y mae ein polisïau presennol yn cefnogi hyfforddiant athrawon ledled y wlad, gan gydnabod rôl hanfodol AGA fel y cam cyntaf yn nhaith dysgu proffesiynol pob athro yng Nghymru. Alma Economics yw’r cynigydd llwyddiannus, ac mae gwaith eisoes wedi dechrau i nodi cwmpas y prosiect ymchwil arwyddocaol hwn.
Beth fydd y gwaith ymchwil hwn yn mynd ati i’w archwilio?
Bydd y gwerthusiad yn canolbwyntio ar bolisïau a deddfwriaeth Cymru sy’n cefnogi ein system AGA, ac yn darparu tystiolaeth a fydd yn cynorthwyo Llywodraeth Cymru i ddeall rhagor am y canlynol:
Sut mae diwygiadau polisi AGA wedi gwella’r ddarpariaeth ar gyfer hyfforddiant athrawon
Effaith diwygiadau addysg ehangach ar addysg athrawon
Effeithiolrwydd cynlluniau cymhelliant wrth recriwtio athrawon dan hyfforddiant
Nodi’r hyn sy’n gweithio’n dda yn sector AGA
Deall y rhwystrau rhag gwella
Datblygu argymhellion ar gyfer gwella addysg athrawon
Ni fydd yr ymchwil yn gwerthuso rhaglenni neu bartneriaethau AGA penodol ond yn hytrach yn edrych ar y fframwaith polisi ar draws y system gyfan.
Pam bod hyn yn bwysig nawr
Mae wedi bod yn 10 mlynedd ers cyhoeddi adroddiad dylanwadol yr Athro Ffyrling “Addysgu Athrawon Yfory”. Ers hynny, mae Cymru wedi rhoi nifer o ddiwygiadau addysg ar waith, gan gynnwys Cwricwlwm Cymru, Deddf ADA, a Chymraeg 2050.
Yn dilyn y pandemig, rowndiau achredu wedi’u cwblhau, a monitro parhaus, nawr yw’r amser perffaith i asesu ein cynnydd a nodi’r gwelliannau sy’n angenrheidiol i sicrhau bod ein system AGA yn darparu’r sylfaen orau bosibl i athrawon Cymru.
Pwy sy’n rhan o hyn?
Mae’r ymchwil wedi cael ei arwain gan grŵp llywio rhanddeiliaid gyda chynrychiolwyr o’r canlynol:
Cyngor y Gweithlu Addysg
Estyn
Partneriaethau AGA
Bwrdd Achredu Addysg Athrawon
Llywodraeth Cymru
Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru
Bydd y grŵp hwn yn gweithio gydag Alma Economics gydol y broses ymchwil i sicrhau bod y gwaith yn darparu dirnadaethau gwerthfawr i’r sector.
Cymryd rhan
Os yw’ch ysgol yn ymwneud ag AGA, efallai y gofynnir i chi gymryd rhan yn y gwaith ymchwil hwn. Bydd hyd yn oed ysgolion nad ydynt yn ymwneud ag AGA ar hyn o bryd yn cael eu gwahodd i rannu eu barn ar system hyfforddi athrawon Cymru.
Byddwn yn darparu diweddariadau rheolaidd ar y gwaith ymchwil hwn trwy Dysg.
Disgwylir i’r adroddiad terfynol gael ei gyhoeddi ym mis Mawrth 2026.
Cefnogi dyfodol addysg Cymru
Mae Addysg Gychwynnol Athrawon o ansawdd uchel yn hanfodol i sicrhau addysg ardderchog i bob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru. Bydd y gwaith ymchwil hwn yn ein helpu i ddeall sut y gall ein polisïau gefnogi’n well recriwtio, datblygu a rhoi cefnogaeth barhaus i athrawon dan hyfforddiant wrth iddynt gychwyn eu taith broffesiynol.
